Ik ga een voorbeeld geven over een moeder en een dochter. Wat weten we van de dochter in het voorbeeld? Dat die eigenlijk niet voor zichzelf opkwam. De namen zijn veranderd, de context is waar. Dit kan gelijk wie zijn, waar in België, Nederland of een andere Nederlandstalige of Vlaamstalige locatie.
Het verhaal begint in de kindertijd
Het verhaal begint in de kindertijd van een dochter die geboren wordt bij een moeder die alleenstaand is. Wat opvalt, is dat de moeder enkel foto's in een kinderboek heeft tot de leeftijd van vier jaar van de dochter.
Als het kind naar de lagere school gaat, krijgt het te maken met een leerkracht die haar telkens buitenzet terwijl het schrijven en lezen is. De grootvader komt het kind ophalen en elke dag gaat ze wenend naar huis. Van de moeder krijgt ze te horen dat ze liegt. Dat meisje herinnert zich nog dat ze de dag nadien in de rij staat en tegen zichzelf zegt: ik mag niet wenen, ik mag niet wenen. Mama zegt toch dat ik lieg, ook al vertel ik eerlijk wat er gebeurd is.
Dat gaat bijna een heel jaar lang door. De grootvader vermoedt dat er van alles mis is. De grootmoeder heeft het door en wil actie ondernemen, maar krijgt verbod van de moeder. Elke keer dat er iets te doen is, een activiteit op school, krijgt de dochter te horen dat ze te veel is, te veel vraagt, te druk is en te veel aandacht nodig heeft. De moeder gaat regelmatig in het weekend op feest. Bij grote feesten zoals nieuwjaar, Pasen en Moederdag zit de dochter bij het opgroeien alleen en zondert zich af.
Er is heel veel ruzie in huis. De moeder wil niet dat de dochter mee naar de winkel gaat. Als de dochter vraagt om iets te doen, krijgt ze het antwoord dat ze haar plan moet trekken.
Wanneer de dochter ouder wordt
Wanneer de dochter ouder wordt en de grootmoeder zwaar ziek wordt, gaat de dochter voor haar grootmoeder zorgen. Ze is dan ongeveer achttien of negentien jaar. Nadien wil ze gaan studeren.
Er komen gedragingen naar boven bij de moeder die voordien ook al aanwezig waren, maar omdat de grootmoeder een beetje een buffer was, waren die minder aanwezig. De dochter krijgt het heel lastig met studeren en wil een bepaalde richting uit. Net die richting krijgt ze te horen dat ze niet mag doen, maar voor de rest mag ze alles doen.
De dochter ondervindt jaloezie van haar eigen moeder. Ze merkt ook dat de moeder haar letterlijk in haar gedrag en uitspraken kopieert naar andere mensen. De moeder doet zich anders voor dan ze is. De dochter ondervindt dat mensen anders doen wanneer ze in de buurt is. Niemand zoekt contact.
Pas jaren later ontdekt de dochter dat haar moeder een bepaald beeld over haar naar de buren en de omgeving geschetst had. Dat komt door een aantal buren aan het licht.
Tot haar twaalfde verzweeg de moeder dat de jonge dame haar dochter was. Niet vanuit schaamte, maar omdat ze vond dat niemand dat moest weten. Eigenlijk stak ze haar dochter weg. De wereld mocht niet weten dat ze een dochter had.
Er gebeuren ook heel rare zaken tussen de moeder en de stiefvader in het bijzijn van de jonge vrouw.
De dochter gaat haar eigen weg
De jonge vrouw is ondertussen in haar twintigerjaren. Ze doet nog een poging om te studeren. Dat mislukt opnieuw. Ze beslist dan om een kort programma te doen, zich bij te scholen en een job te starten. Zodra zij een job heeft, gaat ze alleen wonen. Daarna gaat ze de studies aan die ze altijd heeft willen doen en behaalt ze ook dat diploma.
Dan beginnen de puzzelstukken in elkaar te vallen. Op een bepaald moment gaat het zo goed met de dochter dat de moeder de dochter van de trap duwt en weigert om hulp te bieden.
Dat zijn de grote lijnen van het verhaal.
Het gedrag van de moeder en de dochter
In dit voorbeeld zien we enerzijds een dochter die een gebrek aan grenzen heeft, die onzichtbaar is, die vooruit wil en serieuze strubbelingen tegenkomt, tot zelfs valse beschuldigingen van haar eigen moeder.
Maar als we het hebben over toxisch gedrag, kijken we vooral naar die moeder. In heel dat gedrag zien we een diep gebrek aan empathie van de moeder naar haar eigen dochter. Die moeder stelt zich heel dominant en superieur op. Ze is ook jaloers op haar dochter. Waarom zou ze anders het gedrag en de woorden van de dochter gaan nabootsen in bepaalde omgevingen en een verkeerd beeld naar de buren en kennissen neerzetten over haar dochter?
Ze beschuldigt haar eigen dochter van leugens, terwijl het een kind van zes was dat thuis kwam wenen, dat geen veiligheid kreeg, geen geborgenheid kreeg, genegeerd werd en dan ook nog eens vals beschuldigd werd van zaken waarvan ze op school de feiten hadden.
En dan is er dat schijnimago. Dat komt in het verhaal heel sterk naar boven. Een moeder die twaalf jaar lang verzwijgt dat ze een dochter heeft en die heel de omgeving laat denken dat het haar zus is of een nakomertje van haar moeder, vooral om zelf aandacht te hebben.
De dochter komt er op een bepaald moment achter dat haar status door haar eigen moeder in haar omgeving onderuit is gehaald. Er is een heel fout beeld naar de buitenwereld gegeven door die moeder. Heel weinig mensen hebben een poging gedaan om echt met die dochter te praten en die dochter te leren kennen. Vanuit hun naïviteit en blindheid zijn ze gewoon met de roddels meegegaan.
De gevaren van luisteren naar roddels
Maar er is nog iets anders. Dat verontrust mij het meeste in heel dit verhaal. De moeder duwt haar eigen dochter van de trap, beschuldigt haar dochter vals bij vreemde mensen en is zorgzaam voor anderen, terwijl het naar haar eigen kind te veel is. Dat is niet alleen een teken van een gebrek aan empathie, maar dat zijn ook antisociale trekken.
En dan hebben we nog iets. Waarom steekt die moeder alles op haar dochter? Waarom is die dochter in heel dit verhaal zo aan het manipuleren? Dat zijn weer punten die eruit komen.
Wat ik wel goed vind aan heel het verhaal, is dat de dochter toch haar leven bij elkaar haalt en meer met heling bezig is, ondanks de grote problematiek die er met de moeder is.
Mijn boodschap is vooral dat iemand die in zulke situaties zit en het slachtoffer is, alleen wordt gezet. Roddels worden gegeven door mensen die een gebrek aan empathie hebben, de omgeving gaat daarnaar luisteren en de omgeving is mee.
Mensen die dat meemaken, worden gewoon om alles te registreren, heel goed te observeren, te luisteren en alles in het oog te houden. Dat wordt een soort tweede natuur voor zo'n mensen. Natuurlijk is dat niet normaal, maar wel begrijpbaar. Het is geen normale, gezonde situatie. Echt niet.
Stel jezelf maar eens voor wat jij zou doen of hoe jij zou zijn als je constant te maken hebt met een moeder die zo is. Heel veel mensen gaan ervan uit: bij mij zal het niet waar zijn, bij mij zal het niet waar zijn. Maar iemand die dit heeft meegemaakt, weet beter. Die weet anders.
En dat is nu eens een nadenkertje. Bekijk die twee kanten en realiseer je dat verhalen die je hoort van iemand niet altijd waar zijn. Slachtoffers die dit hebben meegemaakt, worden erin getraind om feiten te registreren, terwijl daders vooral bezig zijn om de reputatie van de slachtoffers kapot te maken.
Het is niet altijd duidelijk wie dader en wie slachtoffer is. En dat is een ander punt om bij stil te staan.
Heel gevaarlijk dus om zomaar mee te gaan met een roddel.
Groeten,
Wendy
Belangrijke vermelding
Dit is een waargebeurd verhaal. Het gaat niet over mij, Wendy Mertens, maar over een andere persoon. Ik heb toestemming gekregen om het volledige verhaal te delen. Om de privacy van de betrokken persoon te beschermen, wordt de identiteit niet bekendgemaakt. Namen en andere gegevens die rechtstreeks naar deze persoon zouden kunnen leiden, worden daarom niet vermeld. De gebeurtenissen en de inhoud van het verhaal zijn wel werkelijk gebeurd en worden met toestemming gedeeld.