Wat HSP niet is

Over HSP, hoogsensitief zijn, wordt heel veel verteld. Er wordt ook verteld en verkocht dat het een gave is. Maar ik ga je laten zien dat het idee eromheen anders is. In onze maatschappij worden hoogsensitiviteit en trauma los van elkaar besproken. En toch is er een link tussen de twee. Om te beginnen is er het feit dat Elaine Aron, die de term HSP introduceerde, aan zelfdiagnose deed. En daarmee heeft ze volgens mij één van de grootste fouten gemaakt. Want elk kenmerk van HSP is een traumareactie. Ik ga een deel van die kenmerken overlopen om dat voor jou te verduidelijken.

Diepe zelfreflectie is niet automatisch een gave

Ten eerste wordt er gesproken over het feit dat HSP'ers aan diepe zelfreflectie doen. Dat is niet bij iedereen zo. Het is één van de mogelijke kenmerken. Net zoals bij mensen met trauma die hun trauma zien en kunnen benoemen. Heel veel mensen met HSP hebben een beperkt idee over wat trauma is en zien daardoor de link tussen hun HSP en hun trauma niet. Diepe zelfreflectie betekent dat je op meerdere lagen over jezelf nadenkt. Je denkt over je gevoelens na, over het leven en over je ervaringen. Dat kan zelfs zover gaan dat je gaat overanalyseren. HSP wordt als een persoonskenmerk gezien en die zelfreflectie gebeurt op het niveau van het denken. Alles op het niveau van het denken is ego. Trauma zit ook op dat niveau. Bijvoorbeeld nadenken over: Wat wil ik doen? Waarom ben ik zoals ik ben? Welke plek heb ik op deze aarde? Waar komen mijn angsten vandaan en wat willen die vertellen? Mensen met trauma stellen die vragen ook. Heel dikwijls gaan zij die koppelen aan hun ervaringen. Mensen met HSP doen dat ook, maar gaan het ook afschrijven als een oorzaak van hun HSP.

Neem bijvoorbeeld Anna. Anna is een pseudonaam, want ik gebruik nooit echte namen. Zij heeft in haar jeugd emotionele verwaarlozing meegemaakt. Dat wil zeggen dat er geen ruimte was om over emoties te praten en dat ze ook niet geleerd heeft hoe ze haar emoties op een juiste manier moest reguleren. Nu ze volwassen is, denkt ze veel na over zichzelf en haar relaties. Ze vraagt zich voortdurend van alles af: Waarom reageer ik bij de minste kritiek? Waarom voel ik mij zo snel afgewezen? Als zij dit vanuit HSP bekijkt, schrijft ze die reacties toe aan haar HSP-zijn. Ze denkt dat ze anders is en daardoor niet aanvaard wordt. Maar de bron van de oorzaak zit in wat ze op traumavlak heeft ervaren, zoals de emotionele verwaarlozing. HSP'ers trekken zich ook terug om hun emoties te reguleren, omdat ze geen voorbeeld hebben gehad in hun omgeving van een volwassene die hen heeft voorgedaan hoe je emoties reguleert. Die regulatie of zelfreflectie gebeurt dan niet vanuit nieuwsgierigheid, maar om de innerlijke wonden te kunnen begrijpen.

En spijtig genoeg wordt er zoveel verteld dat HSP een gave is, dat mensen uiteindelijk zeggen: Dat is gewoon mijn HSP-zijn. Ik heb wat tijd nodig en dan lost het zich wel op. Maar dan blijf je in die bovenste laag bezig en ga je niet aan het werk met hetgeen waar je eigenlijk mee aan het werk moet. Je doorbreekt geen patronen en je hebt niet de juiste therapie. Gewone therapie wordt door mensen heel dikwijls gezien als praten, dingen analyseren of gedragstherapie, dus gedrag veranderen. Maar om trauma aan te pakken, is er een heel andere methode nodig. Zelfs EMDR werkt niet altijd. Zoals ik in de video aangeef, werkt het maar in 30% van de situaties.

HSP als aangeboren karaktereigenschap

Ik ga nog een stap verder in waarom ik zeg dat HSP eigenlijk een traumareactie is. En ik weet het, het is controversieel. HSP wordt gezien als een aangeboren karaktereigenschap. Maar elke baby die geboren wordt, heeft geen karakter. Een baby is eigenlijk puur zielenwezen. Je karakter is je ego en dat begint zich normaal gezien te ontwikkelen tussen de leeftijd van ongeveer anderhalf à twee jaar en zestien jaar. In die periode ontwikkelt je karakter. Maar in die periode gebeurt er ook heel veel en alles wat er gebeurt, heeft invloed op je zenuwstelsel. Vandaar ook dat mensen met trauma en mensen met HSP een gevoelig zenuwstelsel hebben. Ze hebben op dat vlak niet geleerd, of geen voorbeeld gehad, hoe ze hun zenuwstelsel, het sympathische systeem en het parasympathische systeem, moeten reguleren. Zelfs wanneer een ouder zichzelf HSP noemt, heeft die dat ook zo meegeleerd.

Verhoogde alertheid bij prikkels en bij geluid hoort daarbij. Wanneer je daar overgevoelig op reageert, is dat juist een signaal dat trauma aanwezig is. Dat je dingen intenser beleeft, ervaart en voelt, is ook typisch voor een traumareactie. Het maakt iemand ook kwetsbaarder. Waarom? Omdat er wel iets aangeboren is, maar dat betekent niet dat HSP-zijn aangeboren is. Je kunt een soort gevoeligheid hebben waardoor je anders reageert op trauma en waardoor je ook vatbaarder bent om trauma op te lopen. En dat is hetgeen waar Elaine Aron volgens mij een fout heeft gemaakt. Want dat is het aangeboren stuk. We hebben een stuk waarvan je zou zeggen dat het niet het HSP-zijn is, maar wel je ontvankelijkheid voor je omgeving. Wanneer je ontvankelijker bent, ga je anders reageren op hetgeen er in je omgeving gebeurt en ben je vatbaarder voor trauma. Daardoor ga je meer kenmerken ontwikkelen waardoor je jezelf uiteindelijk als HSP gaat klasseren.

Tom: persoonlijkheidstrek of overlevingsmechanisme?

Neem Tom. Tom noemt zichzelf hoogsensitief. Hij voelt zich heel dikwijls overweldigd door geluiden, door emoties van anderen en door drukke omgevingen. Hij besteedt ook heel veel tijd aan het nadenken over zijn eigen gevoelens en hij analyseert die. Hij denkt na over zijn plek in het leven en reflecteert over hoe bepaalde patronen hem hebben geholpen om zichzelf te beschermen. Daarnaast trekt hij zich terug uit sociale situaties om zich af te schermen tegen die overprikkeling en tegen het geluid. De zelfreflectie van Tom is niet zomaar een persoonlijkheidstrek. Dat is puur een overlevingsmechanisme. Maar hij voelt dat niet zo en hij bekijkt het niet zo. Dat overlevingsmechanisme is voor hem een manier om in zijn innerlijke wereld te gaan, om bezig te zijn met die emoties, die stimulaties en die geluiden en om zich daarvan af te zonderen. Omdat dat voor hem als onveilig en belastend wordt gezien, wordt hij daardoor getriggerd. Elk overlevingssysteem is een traumareactie.

Waarom gaat zelfreflectie dan toch van belang zijn? Omdat het mensen de mogelijkheid biedt om naar zichzelf te kijken. Maar wanneer ze op een juistere manier met zichzelf gaan werken, gaan ze zien dat zelfreflectie hen ook in een rondje kan laten draaien. En dat die zelfreflectie niet datgene is wat ze denken dat het is of het resultaat en de hulp brengt die ze denken dat het gaat brengen.

Trauma is veel groter dan wat we eronder verstaan

Trauma is niet iets wat heel simpel te begrijpen is. Heel dikwijls zeggen mensen tegen mij: Ja, maar trauma is toch wanneer iemand verkracht is? Of wanneer iemand een ongeluk heeft gehad? Trauma is toch wanneer iemand slagen heeft gekregen? Dat is maar een klein stukje van wat trauma is. Doordat mensen geen zicht hebben op het totale plaatje en op hoeveel verschillende soorten trauma er bestaan, zien ze ook de link met HSP niet. En daardoor wordt er verkeerd mee omgegaan.

En ik neem je dat niet kwalijk. Want je hebt tot nu toe altijd die verhalen gehoord. Je hebt kenmerken kunnen plaatsen en hebt geleerd om die onder HSP te zetten. Elaine Aron heeft daar volgens mij met haar zelfdiagnose een fout in gemaakt door niet verder te gaan kijken. Zelfreflectie kan op een bepaald niveau echt een last worden en daarom heb je ook de juiste manier nodig om daaruit te geraken.

Dus als jij zegt: Nu wil ik meer weten over wat trauma is en of het niet klopt wat je hier over HSP zegt, dan nodig ik je uit om mijn cursus te volgen. Daar krijg je meer zicht op wat trauma is, welke verschillende soorten trauma er bestaan en waarom ik zeg dat hetgeen vandaag als HSP wordt omschreven volledig met trauma verbonden is.

Groeten, Wendy